BỆNH DO PHẾ CẦU KHUẨN GÂY RA VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT 

10:32, 20/06/2018

BS. Nguyễn Thế Thịnh

Phó trưởng phòng khám tư vấn và Điều trị dự phòng, Trung tâm Y tế Dự phòng TPHCM

1.Phế cầu khuẩn là gì? Bệnh do phế cầu khuẩn gây ra những bệnh gì và sẽ lây truyền như thế nào?

Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là một vi khuẩn thường gây bệnh viêm phổi (viêm phổi thùy và tiểu thùy) và cũng thường gây bệnh viêm màng não ở trẻ em.

Phế cầu khuẩn (Nguồn: Internet)

Bệnh do phế cầu khuẩn là một trong những bệnh nguy hiểm vì là bệnh thường gặp, bệnh cảnh nặng và chi phí điều trị rất đắt do kháng thuốc.

Phế cầu khuẩn thường trú vùng hầu họng (40-70% trẻ khoẻ mạnh mang phế cầu vùng hầu họng) khi giảm sức đề kháng sẽ gây viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phế quản; nặng hơn là gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết gây tổn thương nhiều cơ quan khác và tử vong.

Vi khuẩn lây từ những người đang có bệnh hay người lành mang vi khuẩn sang người giảm đề kháng với phế cầu vì đang bệnh do nguyên nhân khác: dị ứng, suy dinh dưỡng, nghiện rượu, cắt lách, thiếu máu bệnh hồng cầu hình liềm, hội chứng thận hư… Những người thường xuyên phải nhập viện: bệnh đái tháo đường, viêm phế quản mạn, thiểu năng hô hấp, COPD, suy tim, nghiện rượu, nghiện thuốc lá…

2.Tình hình mắc bệnh do phế cầu khuẩn gây ra trong 4 tháng đầu năm 2018 tại Thành phố Hồ Chí Minh như thế nào?

Theo báo cáo của ngành y tế, từ đầu năm 2018 đến nay bệnh viện Nhi Đồng 2 tiếp nhận 03 trường hợp có triệu chứng viêm màng não sau khi có kết quả xét nghiệm được chẩn đoán viêm màng não do phế cầu (01 ở Đồng Nai, 01 ở Bình Dương và 01 ở Tp HCM).

3.Các dấu hiệu nào dể có thể nhận biết được một người đã nhiễm bệnh do phế cầu khuẩn gây ra?

Triệu chứng lâm sàng của bệnh do phế cầu rất khó phân biệt các bệnh do các nguyên nhân khác như vi-rút cúm A, vi khuẩn Haemophilus influenzae type B hoặc do nấm. Triệu chứng viêm phổi do phế cầu cũng biểu hiện như viêm phổi do các vi trùng khác: sốt, ho, thở nhanh, nặng hơn sẽ gây khó thở, tím tái.

Triệu chứng viêm màng não do phế cầu cũng biểu hiện như viêm màng não do các nguyên nhân khác: sốt hoặc hạ thân nhiệt trường hợp bệnh nặng, bú kém ở trẻ nhỏ, có dấu hiệu thóp phồng ở trẻ nhỏ, nôn/buồn nôn, lừ đừ, li bì hoặc quấy khóc, co giật hoặc ưỡn cong người, nhức đầu, sợ ánh sáng.

Chẩn đoán xác định bệnh do phế cầu cần có kỹ thuật xét nghiệm đạt chuẩn:

a.Nuôi cấy và phân lập mẫu:

- Dịch phết họng, dịch đường hô hấp: Viêm phổi, viêm phế quản, viêm phế quản phổi;

- Dịch não tủy: Viêm màng não;

- Máu: Viêm màng não, viêm phổi, nhiễm trùng huyết.

b.Huyết thanh học

4.Để phòng bệnh do phê cầu khuẩn gây ra, tiêm chủng là một trong những biện pháp khuyến cáo đặc biệt đối với những đối trường hợp có nguy cơ cao. Tại Việt Nam hiện nay đã lưu hành những loại vắc-xin nào để phòng bệnh do phế cầu khuẩn gây ra?

Hiện nay vi khuẩn phế cầu đã kháng nhiều loại kháng sinh.

Chi phí điều trị rất đắt tiền và điều trị nhiều ngày hơn do phải dùng kháng sinh mạnh.

Do đó, biện pháp chủ động tiêm vắcxin là rất quan trọng và cần thiết.

Tại Việt Nam hiện nay lưu hành một loại vắc-xin là Synflorix phòng ngừa 10 tuýp gây bệnh phế cầu chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến 5 tuổi. Lưu hành tại Việt Nam từ 2015.

Trên thế giới đã có vắc-xin tiêm phòng bệnh do phế cầu, có 3 loại:

- Loại ngừa 23 tuýp (Pneumo23): dùng cho trẻ từ 2 tuổi trở lên và người lớn, đặc biệt người trên 60 tuổi có bệnh mãn tính về phổi và miễn dịch kém. Hiện tại, công ty Sanofi đã ngưng sản xuất từ năm 2016.

- Loại ngừa 10 tuýp (Synflorix): dùng cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến 5 tuổi. Lưu hành tại Việt Nam từ năm 2015

- Loại ngừa 13 tuýp (Prevenar 13) thế hệ mới: dùng cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn. Hiện tại, chưa có lưu hành Việt Nam.

5.Bên cạnh việc tiêm chùng, người dân cần thực hiện những biện pháp nào để phòng tránh bệnh do phế cầu khuẩn gây ra?

Ngoài ra biện pháp cần thiết để hạn chế nguy cơ lây nhiễm là:

- Vệ sinh vùng tai-mũi-họng;

- Rửa tay thường xuyên;

- Khi có bệnh nên mang khẩu trang;

- Giữ gìn vệ sinh ăn uống và đủ dinh dưỡng;

- Tập thể dục để tăng sức đề kháng (nếu có thể).

Khi có triệu chứng ở vùng tai-mũi-họng thì cần đến bác sĩ khám và điều trị kịp thời.

6.Lịch tiêm chủng vắc-xin phòng bệnh do phế cầu khuẩn gây ra ở trẻ em theo chương trình tiêm chủng quốc gia ra sao?

Vắc-xin Synflorix có tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ, chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến 5 tuổi.

Lịch tiêm ngừa và số mũi tiêm tùy theo lứa tuổi khi bắt đầu tiêm:

- Dưới 7 tháng tuổi: lịch tiêm 4 mũi, gồm 3 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc (được khuyến cáo để đảm bảo bảo vệ tối ưu). Liều cơ bản thứ nhất có thể tiêm vào lúc trẻ 2 tháng tuổi và khoảng cách giữa các mũi tiêm cơ bản ít nhất 1 tháng. Liều tiêm nhắc được chỉ định ít nhất 6 tháng sau mũi tiêm thứ 3 của liều cơ bản.

- Từ 7 tháng đến dưới 12 tháng: lịch tiêm 3 mũi, gồm 2 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc, khoảng cách giữa 2 mũi tiêm cơ bản ít nhất 1 tháng.  Liều tiêm nhắc được chỉ định vào năm tuổi thứ hai với khoảng cách ít nhất 2 tháng.

- Từ 1 tuổi đến 5 tuổi: lịch tiêm 2 mũi, khoảng cách các mũi tiêm ít nhất 2 tháng.

7.Trong những trường họp nào thi trẻ không nên tiêm vẩc-xin phòng bệnh do phê cầu khuẩn gây ra?

- Không được tiêm cho các đối tượng:

* Có tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) với bất kỳ thành phần nào có trong vắc-xin hoặc với bất kỳ loại vắc-xin chứa độc tố hạch hầu.

* Đã có phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) với liều tiêm vắc-xin phế cầu.

- Trường hợp hoãn tiêm: khi trẻ đang sốt hoặc nghi ngờ đang có bệnh, hoãn tiêm cho đến khi trẻ khỏi bệnh hoàn toàn.

1.    Các tác dụng không mong muốn khi tiêm ngừa vắc-xin phòng bệnh do phế cầu khuẩn gây ra cho trẻ là gì?

Các tác dụng không mong muốn, gồm có các triệu chứng tại chỗ tiêm hoặc toàn thân:

-                 Rất thường gặp như sau tiêm các vắc-xin khác: sốt nhẹ dưới 38OC hoặc 38OC, tại chỗ tiêm có thể sưng, đỏ, đau nhẹ.

-                 Thường gặp: Chai cứng chỗ tiêm, sốt >39oC.

-                 Không thường gặp: sốt >40oC, quấy khóc kéo dài, ngừng thở ở trẻ non tháng, tiêu chảy, nôn, u máu tại chỗ tiêm, chảy máu và nốt sưng nhỏ.

-                 Hiếm: nổi mày đay, phát ban, co giật, li bì, lừ đừ.

2.    Khi sử dụng vắc-xin phòng bệnh do phế cầu khuẩn gây ra cần chú ý điều gì?

Quý Bác sĩ, nhân viên y tế và phụ huynh của trẻ cần chú ý:

-                 Synflorix chỉ có tác dụng phòng ngừa đối với 10 vi khuẩn có tuýp huyết thanh đã được chỉ ra trong thành phần của vắc-xin.

-                 Cơ sở tiêm chủng nên có sẵn các phương tiện theo dõi và xử trí khi có trường hợp phản vệ sau khi tiêm Synflorix, mặc dù hiếm gặp (đến nay chưa có báo cáo về trường hợp nào phản vệ hoặc quá mẫn sau khi tiêm Synflorix).

-                 Thận trọng (không phải là chống chỉ định): đối tượng trẻ giảm tiểu cầu hoặc có rối loạn đông máu. Chú ý ở trẻ sinh non tháng dưới 28 tuần tuổi của thai kỳ, đặc biệt trẻ có tiền sử hệ hô hấp chưa trưởng thành có thể có nguy cơ ngưng thở, do đó sau khi tiêm cần theo dõi trong vòng 03 ngày (72 giờ). Tuy nhiên, nhóm trẻ này cũng là nhóm đối tượng nguy cơ nhiễm Phế cầu khuẩn nên cần đánh giá tình trạng sức khỏe, xem xét lợi ích tiêm phòng bệnh, rủi ro và nguy cơ để chỉ định chủng ngừa.

-                 Trẻ sau khi tiêm cần theo dõi ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và theo dõi ít nhất 24 giờ khi về nhà.

-                 Có thể có xuất hiện choáng ngất sau khi tiêm hoặc trước khi tiêm do tâm lý

-                 Ở điều kiện bảo quản từ +2OC đến +8OC, thấy có đám tủa trắng mỏng với phần nước nổi bên trên trong không màu ở bơm tiêm hoặc lọ. Đây không phải là dấu hiệu vắc-xin bị hỏng.

Các tin mới hơn
Các tin cũ hơn
Các tin đã đưa ngày
Tư vấn & Hỏi đáp
Xin bác sĩ hãy cho biết những nguyên nhân nào gây ra bệnh tim mạch?
Các nguyên nhân gây ra bệnh lý tim mạch, bao gồm:
Tôi là một người bị đái tháo đường type 2 đã trên 10 năm và năm nay tôi 74 tuổi, nam giới
Ngày nay máy thử đường huyết cá nhân trở nên phổ biến và người bệnh đái...
Chào bác sĩ! Có phải máy chụp CT càng nhiều lát cắt càng tốt không ạ?
CT càng nhiều lát cắt thì thời gian chụp càng ngắn, chất lượng hình ảnh tốt...