Điều trị đau thần kinh tọa bằng vật lý trị liệu 

07:49, 12/09/2019

Đau thần kinh tọa còn gọi là đau thần kinh hông to. Bệnh gây đau và làm hạn chế vận động. Có nhiều phương pháp điều trị bệnh trong đó có các phương pháp về vật lý trị liệu.

Ảnh: nguồn internet

 

Đau thần kinh tọa

Dây thần kinh tọa còn gọi là dây thần kinh hông to, là dây thần kinh dài nhất cơ thể đi từ phần dưới thắt lưng đến tận ngón chân chi phối cảm giác và vận động hai chân. Đau thần kinh tọa biểu hiện bởi cảm giác đau dọc theo đường đi của thần kinh tọa. Đau tại cột sống thắt lưng lan tới mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, mắt cá ngoài và tận ở các ngón chân. Tùy theo vị trí tổn thương mà hướng lan của đau có khác nhau.

Nguyên nhân

Đĩa đệm cột sống lồi hoặc thoát ra và đè trực tiếp lên dây thần kinh tọa là nguyên nhân thông thường nhất. Đĩa đệm có nhiệm vụ giảm sốc cho cột sống nhưng trong một số trường hợp có thể thoát vị và đè lên dây thần kinh.

Các nguyên nhân khác bao gồm: thoái hóa cột sống, chấn thương cột sống, trượt đốt sống, viêm đĩa đệm đốt sống, tổn thương thân đốt sống (thường do lao, vi khuẩn, u, …) cũng gây tác động vào thần kinh tọa gây đau.

Hiếm gặp hơn là dây thần kinh tọa bị chèn bởi khối u, do mạch máu biến dạng, phình lên đè ép vào gây đau.

Những nguy cơ dẫn đến bệnh đau thần kinh tọa

Lớn tuổi: Thoái hoá theo quy luật tích tuổi xảy ra, trong đó có thoái hóa đĩa đệm và thân đốt sống. Thoái hóa đĩa đệm sẽ làm cho vòng sợi của đĩa đệm giảm chất lượng, kém đàn hồi và tạo điều kiện cho đĩa đệm sẽ đẩy lệch sang một phía gây thoát vị đĩa đệm và gây tác động lên dây thần kinh tọa. Thoái hóa thân cột sống là nguy cơ gây gai xương và trượt đốt sống cũng gây chèn ép vào dây thần kinh tọa.

Công việc nặng: Với người phải làm công việc nặng là nguy cơ để tăng áp lực lên cột sống, nếu tư thế làm việc không hợp lý sẽ dễ gây ra thoát vị đĩa đệm.

Làm việc lâu một tư thế: Những người phải làm việc lâu trong một tư thế, ví dụ như ngồi lâu sẽ làm cho cột sống luôn giữ trong một tư thế dễ dẫn tới tình trạng giảm máu nuôi tới cột sống và cơ cạnh cột sống, áp lực liên tục về một phía đĩa đệm. Kéo dài tình trạng này sẽ dẫn đến nhanh thoái hóa cột sống và đĩa đệm, là nguyên nhân gây đau thần kinh toạ.

Chấn thương: Người phải làm việc trong môi trường rung xóc liên tục như lái xe, sẽ liên tục tạo chấn thương nhỏ nhưng liên tục lên cột sống, đĩa đệm cũng sớm gây ra thoái hóa cột sống và đĩa đệm.

Tư thế sinh hoạt không hợp lý với sinh lý cột sống. Ví dụ đi giày, guốc cao gót kéo dài, làm thay đổi tư thế sinh lý của cột sống, cột sống luôn ưỡn ra phía trước quá mức. Đây vừa là nguyên nhân gây ra đĩa đệm bị tăng áp lực về một phía, vừa làm cho dễ gây ra trượt đốt sống.

Dấu hiệu bệnh

Cảm giác đau dọc đường đi của dây thần kinh tọa, đau tại cột sống thắt lưng lan tới mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, mắt cá ngoài và tận ở các ngón chân. Tùy vị trí tổn thương mà biểu hiện trên lâm sàng có khác nhau.

Cơn đau có thể rất khác nhau, từ đau nhẹ đến đau buốt hoặc đau dữ dội. Đôi khi nó có thể cảm thấy như một cú giật hoặc điện giật. Mỗi khi rung người, đi lại, ho mạnh, hắt hơi hay giẫm mạnh chân xuống đất thì cơn đau cũng sẽ xuất hiện. Thông thường chỉ có một bên cơ thể của bạn bị ảnh hưởng.

Cảm giác nóng và tê bì: Người bệnh đau thần kinh tọa ngoài cảm giác đau buốt thì còn thấy nóng, ngứa ran và tê bì dọc một bên chân giống như kiến cắn. Khi tổn thương rễ thần kinh nặng có thể mất cảm giác chi dưới.

Dấu hiệu về vận động: Buổi sáng thức dậy thấy cơ cứng vùng lưng dưới và chân.  Cột sống bị đau, cứng khi nghiêng người hoặc di chuyển, vận động khó khăn, chỉ cúi người thôi cũng thấy đau đớn gây hạn chế vận động. Dáng đi thay đổi, đi tập tễnh, bên cao bên thấp.

Tổn thương rễ thần kinh: Khi bị đau thần kinh tọa người bệnh có thể có giảm nhiệt độ cơ thể, giảm tiết mồ hôi, rối loạn dinh dưỡng da, teo cơ, rối loạn đại tiểu tiện, …

Điều trị bằng vật lý trị liệu

Có các phương pháp điều trị gồm nội khoa, ngoại khoa. Nguyên tắc là điều trị theo nguyên nhân, giải phóng chèn ép dây thần kinh tọa. Giảm đau và phục hồi vận động: dùng thuốc và không dùng thuốc. Tránh các yếu tố nguy cơ. Kết hợp chuyên khoa ung bướu trong trường hợp đau thần kinh tọa do nguyên nhân ác tính. Can thiệp ngoại khoa khi có những biến chứng liên quan đến vận động, cảm giác.

Điều trị không dùng thuốc bao gồm: chế độ nghỉ ngơi và vật lý trị liệu. Bệnh nhân nên nằm nghỉ ngơi, tránh võng hoặc ghế bố, tránh các động tác mạnh đột ngột, mang vác nặng, đứng, ngồi quá lâu.

Vật lý trị liệu gồm các phương pháp sau:

·     Massage liệu pháp: có tác dụng cải thiện sự lưu thông tuần hoàn, giúp giảm đau, giãn cơ, … Massage đúng cách có thể giảm được đau ngay cho bệnh nhân đau thần kinh tọa, đặc biệt là đau vùng thắt lưng.

·     Đeo đai cố định cột sống: Khi đang đau nhiều, sử dụng đai cột sống sẽ giúp giảm được đau. Ngoài ra, đai cột sống giúp giảm áp lực lên đĩa đệm bị thoát vị, giúp giảm nguy cơ bị thoát vị nặng thêm, đặc biệt là bệnh nhân phải di chuyển nhiều bằng xe, ngồi nhiều, đi lại nhiều, …

·     Các kỹ thuật vật lý trị liệu khác:

Chườm lạnh: ban đầu, một túi lạnh đặt trên vùng đau đến 20 phút vài lần một ngày. Chườm nóng: sau hai đến ba ngày, áp dụng nhiệt cho các khu vực bị tổn thương. Sử dụng túi chườm nóng, đèn nhiệt hoặc miếng sưởi ở cài đặt thấp nhất. Nếu tiếp tục bị đau, hãy thử xen kẽ túi chườm ấm và lạnh.

Siêu âm điều trị: Siêu âm đặc biệt có giá trị giảm đau và mềm cơ.

Sóng ngắn, Vi sóng: Đây là phương pháp giảm đau chống viêm rất tốt.

TENS: Với rất nhiều dòng giảm đau khác nhau, tuỳ trường hợp sẽ chọn dòng phù hợp để giảm đau cả vùng thắt lưng hay là đau dọc theo dây thần kinh tọa.

Từ trường: giúp giảm đau và làm mềm cơ cột sống.

Kéo giãn cột sống: Là phương pháp rất tốt trong điều trị thoát vị đĩa đệm. Chỉ định điều trị khi khối thoát vị dưới 9mm và không có mảnh vỡ đĩa đệm, không có tổn thương khác trên vùng cột sống thắt lưng. Chống chỉ định: Loãng xương nặng, lao xương, ung thư di căn tới xương, có các nẹp vít, đĩa đệm nhân tạo, ... Lợi ích của kéo giãn: Làm giảm áp lực trong khoang gian đốt sống, tạo điều kiện để khối thoát vị dịch chuyển về tư thế hình dạng ban đầu. Một lợi ích khác là làm thư giãn cơ, làm mềm cơ cạnh cột sống.

Điều trị bằng tay (tác động cột sống): Các động tác đẩy tách đốt sống kết hợp với làm mềm cơ cạnh sống và tập cột sống sẽ làm cho cơ cạnh sống không bị co kéo mất cân xứng, vị trí các đốt sống đều đặn tạo điều kiện cho đĩa đệm có cơ hội hồi phục.

Thể dục trị liệu: Những bài tập kéo giãn hoặc ấn cột sống, xà đơn treo người nhẹ, bơi, một số bài tập cơ lưng giúp tăng cường sức mạnh cột sống, khối cơ, dây chằng và gân.

Những bài tập thể dục trị liệu

1. Chim bồ câu nằm

Bài tập này là một tư thế yoga thông thường có thể áp dụng được đối với người bị bệnh thoát vị đĩa đệm. Nó hoạt động dựa trên nguyên tắc giãn cơ mở hông.

·     B1: Nằm xuống sàn, chân duỗi thẳng ra.

·     B2: Nâng chân phải lên vuông góc, khóa đùi sau bằng cách đan ngón tay.

·     B3: Co chân trái lên theo, đưa mũi chân phải gác lên đầu gối chân trái, cố gắng kéo chân căng chân phải về phía ngực khoảng vài giây để giãn cơ.

·     B4: Thực hiện với chân còn lại.

Ảnh: Tư thế chim bồ câu nằm (nguồn internet)

 

2. Chim bồ câu ngồi

·     B1: Ngồi trên sàn nhà, chân duỗi thẳng.

·     B2: Co chân phải đặt lên đầu gối chân trái.

·     B3: Cúi căng người xuống sao cho hai tay nắm lấy được mũi chân trái, giữ khoảng 30 giây.

·     B4: Thực hiện tương tự với chân còn lại.

Ảnh: Tư thế chim bồ câu ngồi (nguồn internet)

 

3. Chim bồ câu nằm sấp

·     B1: Quỳ xuống sàn trên hai tay và hai chân

·     B2: Kéo chân phải của bạn và di chuyển nó về phía trước, đặt trên mặt đất ở phía trước của cơ thể. Phần bàn chân và cẳng chân phải đặt chéo về phía bên trái sao cho căng cơ, mũi chân vượt quá thân mình bên trái.

·     B3: Duỗi thẳng chân trái ra phía sau áp sát sàn nhà, với mũi chân đặt trên mặt đất và lòng bàn chân hướng về phía sau

·     B4: Chuyển trọng lượng cơ thể dần dần từ cánh tay của bạn đến chân để chân hỗ trợ trọng lượng của bạn. Cúi người áp sát sàn nhà, khủy tay gập xuống.

·     B5: Hít một hơi thật sâu. Trong khi thở ra, nâng cơ thể trên hai tay. Trọng lượng của bạn dồn về phía cánh tay càng nhiều càng tốt.

·     B6: Lặp lại ở phía bên kia.

4. Xoay đầu gối

Bài tập đau thần kinh tọa này thực hiện khá đơn giản, nó có thể giúp bạn giảm đau bằng cách nới lỏng cơ bắp, giải phóng dây thần kinh tọa bị chèn ép.                                                    

·     B1: Nằm thẳng trên sàn, chân duỗi thẳng ra, bàn chân hướng lên trên.

·     B2: Co chân phải lên, hai tay khóa chân lại bằng cách ôm chặt đầu gối.

·     B3: Dùng tay giữ chặt cho căng cơ chân đồng thời vặn chân sang bên trái, giữ nguyên 30s. Bạn sẽ thấy cơ bắp bị kéo căng nhưng không hề đau, trái lại rất thoải mái và thư giãn.

·     B4: Thả tay và đưa chân về vị trí cũ.

·     B5: Thực hiện động tác trên 3 lần rồi đổi bên.

5. Căng chân và xoay cột sống

Cơn đau được kích hoạt khi đốt sống chèn ép lên rễ thần kinh. Bài tập đau thần kinh tọa này sẽ giúp bạn tạo ra khoảng trống cho xương, tức là kéo giãn cột sống để giảm áp lực lên dây thần kinh tọa.                                                               

·     B1: Ngồi trên sàn nhà, duỗi thẳng chân ra và hai bàn chân hướng lên trên.

·     B2: Co chân phải lên và đặt sang phía bên cạnh đầu gối chân trái, mục đích để cơ bắp chân được kéo giãn.

·     B3: Từ từ xoay hai tay và bả vai sang bên phải, lưng thẳng, bàn tay chạm xuống sàn. Giữ nguyên tay trong 30 giây.

·     B4: Lặp lại động tác này 3 lần sau đó chuyển bên.

6. Căng chân

Để thực hiện bài tập này, bạn cần có sự trợ giúp của một khối gỗ cao đến bắp đùi, hoặc đơn giản hơn là tập cạnh bờ tường hay thành giường.

·     B1: Đứng cạnh vật hỗ trợ, cách khoảng 1m. Nâng chân phải của bạn đặt lên trên vật hỗ trợ đó. Căng chân hết mức có thể, đảm bảo căng chân phải thẳng.

·     B2: Cúi người dần về phía trước, dùng hai tay ôm lấy mũi chân phải rồi căng người theo. Mức độ căng tùy thuộc vào khả năng của bạn, đừng cố gắng quá mức. Giữ tư thế này ít nhất 30 giây.

·     B3: Bỏ chân xuống và thực hiện với bên còn lại. Mỗi chân thực hiện 3 – 5 lần.

Phòng bệnh

Những điều nên làm

·     Tập thể dục thường xuyên.

·     Khi làm bất cứ công việc gì cũng phải luôn luôn đảm bảo cột sống thẳng.

·     Tránh động tác mạnh đột ngột, sai tư thế, khiêng vác nặng.

·     Cần chú ý các biện pháp bảo vệ cột sống. Mang đai lưng sau phẫu thuật ít nhất 1 tháng khi đi lại hoặc ngồi lâu.

·     Tái khám định kỳ theo lịch hẹn.

·     Nếu do nguyên nhân ác tính tại chỗ hoặc di căn cần kết hợp điều trị ung thư.

Những điều không nên làm

·     Không nên cố gắng với vật gì ở xa tầm tay trong tư thế không thoải mái, cột sống bị vặn vẹo.

·     Không nên cúi xuống để cố gắng nâng một vật quá nặng, dễ gây thoát vị đĩa đệm cấp.

Nguồn: BS. CKI. Huỳnh Đặng Bảo Cương – Bệnh viện Trưng Vương

Các tin cũ hơn
Các tin đã đưa ngày
Tư vấn & Hỏi đáp
Cho em hỏi là trong 5 năm vừa qua em có đi chụp hình X-quang rất nhiều lần, cụ thể là 26 lần: 3 lần
Theo quy định, 1 người không được vượt quá 20 mSv mỗi năm. Bạn chụp Xquang...
Em mới xét nghiệm có bị HIV, cho em hỏi là: - Sau này em phải uống thuốc ARV vĩnh viễn, tức là
Em mới xét nghiệm HIV khẳng định dương tính cần phải điều trị thuốc ARV ngay...
Các biểu hiện cảnh báo bệnh tim mạch cần cấp cứu là gì? Cách xử trí?
Đau thắt ngực: bệnh nhân đau ngực dữ dội, cảm giác bị bóp nghẹt trong lồng...
Tôi mới chụp CT mạch vành về. Lúc tiêm thuốc cản quang, tôi thấy có 1 luồng nóng ran
Thuốc cản quang có khả năng gây ra phản ứng thuốc với 3 cấp độ: Cấp...