Chăm sóc bệnh nhân ung thư sau điều trị hóa chất và thuốc sinh học

15:50, 15/05/2015

BS. CKII. Trần Nguyên Hà

Trưởng khoa Nội 4 – Bệnh viện Ung bướu Tp.HCM

Điều trị hóa chất (Hóa trị) và Thuốc sinh học là một trong những liệu pháp có thể được sử dụng trong điều trị những khối bướu ác tính. Tùy theo đặc điểm và vị trí khối bướu, bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ thiết lập cho bạn (hoặc người nhà của bạn) một liệu trình điều trị phù hợp. Trong quá trình điều trị, có thể người bệnh sẽ gặp một số tác dụng ngoại ý. Vì lẽ đó, bạn cũng nên biết để có thể kiểm soát chúng tốt hơn.

Điều quan trọng bạn cần chú ý là biết cách tự chăm sóc cho bản thân khỏe mạnh hơn để vượt qua giai đoạn này một cách dễ dàng. Hướng dẫn này có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về hóa trị và thuốc sinh học cũng như những vấn đề liên quan đến chất lượng cuộc sống người bệnh trong quá trình hóa trị và thuốc sinh học.

Ảnh: asiancancer.com

Những điều cần biết về điều trị hóa trị

Hóa trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư, bằng cách sử dụng một hay nhiều loại thuốc phối hợp, nhằm mục đích tiêu diệt các tế bào ung thư. Tùy theo tính chất khối bướu và tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ quyết định hóa trị đơn thuần hoặc phối hợp với phẫu trị hay xạ trị.

Hóa trị có thể làm giảm số lượng tế bào ung thư, nhờ đó, nó sẽ có thể giúp:

Chữa khỏi bệnh ung thư.

Lui bệnh.

Hỗ trợ tiêu diệt các tế bào ung thư còn lại sau phẫu trị.

Kiểm soát bệnh trong 1 khoảng thời gian.

Giảm nhẹ triệu chứng (như đau).

Những tác dụng ngoại ý trong quá trình hóa trị

Cũng như mọi phương pháp điều trị bệnh, hóa trị cũng có thể có các tác dụng ngoại ý. Những tế bào bình thường, đặc biệt là những tế bào có sự thay đổi thường xuyên (chẳng hạn như tóc, da, niêm mạc đường tiêu hóa và tế bào máu), có thể bị tác động bởi quá trình hóa trị.

Ngoài ra, hóa trị còn có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh sản (vô sinh), hoặc ảnh hưởng lên hệ thống và cơ quan quan trọng của cơ thể (tim, phổi, gan, thận hay thần kinh).

Tuy nhiên, các tác dụng ngoại ý này đều có thể được kiểm soát hoặc làm giảm nhẹ triệu chứng khi xảy ra. So với các nguy cơ từ tác dụng ngoại ý, lợi ích mà hóa trị mang đến cho bệnh nhân ung thư thật sự đáng kể hơn nhiều.

Kiểm soát tốt các tác dụng ngoại ý do hóa trị

Các tác dụng ngoại ý trên tế bào máu

Hóa trị có thể làm giảm số lượng các tế bào máu bình thường trong cơ thể, bao gồm hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu). Trong quá trình thực hiện hóa trị, bạn có thể có nguy cơ thiếu máu do giảm hồng cầu, tăng nguy cơ nhiễm trùng do giảm bạch cầu và dễ bị chảy máu do giảm tiểu cầu.

Điều trị thiếu máu

Nếu bạn cảm thấy cơ thể yếu, dễ mệt, chóng mặt, lạnh và khó thở, bạn cần thông báo cho bác sĩ hoặc điều dưỡng đang điều trị và chăm sóc cho bạn để được kiểm tra và xử trí thích hợp.

Giảm nguy cơ nhiễm trùng: Trong thời gian này, bạn cần:

Thường xuyên rửa tay.

Hạn chế tiếp xúc với người đang có các bệnh nhiễm trùng.

Theo dõi nhiệt độ cơ thể trong giai đoạn tế bào máu giảm thấp nhất. Điều này có thể giúp phát hiện tình trạng nhiễm trùng ngay khi mới bắt đầu.

Đề phòng tình trạng chảy máu

Khi tiểu cầu giảm, cơ thể sẽ khó tạo cục máu đông nếu có vết thương. Vì vậy, bạn cần chú ý tránh sử dụng các dụng cụ nhọn hay sắc bén (dao, kéo…) Nên dùng máy cạo râu thay vì dùng lưỡi dao cạo. Hạn chế tham gia các môn thể thao hoặc các hoạt động có thể gây ra vết bầm da.

Nên đi bệnh viện ngay lập tức khi:

Bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng, như sốt từ 38°C trở lên, đổ mồ hôi hoặc lạnh run, ho, đau họng hoặc đau.

Đau ngực hoặc khó thở.

Chảy máu không cầm được.

Nôn hoặc tiêu chảy kéo dài.

Các tác dụng ngoại ý trên đường tiêu hóa

Hóa trị cũng ảnh hưởng đến các tế bào niêm mạc đường tiêu hóa gây đau miệng, nôn, tiêu chảy hoặc táo bón. Những điều sau đây có thể giúp bạn hạn chế tác động của hóa trị cũng như cảm thấy dễ chịu hơn với các tác dụng ngoại ý này:

Chăm sóc răng miệng sau mỗi bữa ăn với bàn chải răng mềm, súc miệng với nước muối pha loãng. Không sử dụng các loại nước súc miệng chứa cồn.

Chia thành các bữa ăn nhỏ trong ngày. Nên ăn chậm và không dùng thức ăn nóng hay lạnh. Dùng thuốc chống nôn theo chỉ định của bác sĩ.

Để tránh táo bón, nên chọn món ăn giàu chất xơ như rau, trái cây và gạo lức.

Khi có tiêu chảy, nên uống nhiều nước và nên chọn loại thức ăn dễ tiêu.

Tác dụng ngoại ý trên da và tóc

Để làm giảm các triệu chứng trên da và tóc, bạn cần:

Sử dụng kem chống nắng với SPF từ 15 trở lên.

Cắt tóc ngắn.

Sử dụng tóc giả, đội nón hoặc dùng khăn choàng.

Đối với hội chứng bàn tay bàn chân, nên:

Dùng túi chườm mát lòng bàn tay, bàn chân.

Dùng khăn mềm để lau tay.

Sử dụng các loại kem tạo độ ẩm cho tay/chân.

Mang giày/dép thông thoáng và không quá chặt.

Không nên:

Tiếp xúc lâu với nước nóng.

Ánh nắng mặt trời.

Các hoạt động tạo áp lực lên tay/chân với thời gian dài như đi bộ nhiều, sử dụng các dụng cụ cần dùng sức…

Tiếp xúc với các hóa chất tẩy rửa.

Những câu hỏi thường gặp trong điều trị hóa trị

Khi được chỉ định hóa trị, có thể bạn sẽ có những thắc mắc rằng hóa trị sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống của bạn.

Tôi sẽ vẫn có thể tiếp tục làm việc trong thời gian thực hiện hóa trị?

Nói chung, mọi người vẫn có thể làm việc trong khi thực hiện hóa trị. Tuy nhiên, nếu bạn cảm thấy dễ mệt hơn, nên trao đổi ý kiến với cấp trên để có thể sắp xếp lịch làm việc phù hợp hơn, chẳng hạn như:

Giảm số giờ làm việc hoặc sắp xếp làm tại nhà.

Lập kế hoạch nghỉ ngơi để phù hợp nhất với chu kỳ điều trị.

Tôi có nên tập thể dục khi đang điều trị?

Tập thể dục có thể giúp bạn ngủ ngon hơn và cũng có thể kiểm soát nôn. Nó cũng giúp cải thiện tinh thần tốt hơn cho bạn. Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trực tiếp về vấn đề này. Một vài lời khuyên dành cho bạn khi tập thể dục trong quá trình hóa trị:

Nên tập khi cảm thấy đủ sức khỏe.

Giữ tốc độ tập mức độ trung bình.

Tôi có nên có kế hoạch mang thai trong giai đoạn này?

Hóa trị có thể gây vô sinh ngắn hạn hay vĩnh viễn. Bạn cần cho bác sĩ biết kế hoạch mang thai nếu có của bạn. Ngoài ra, để tránh tác động của các thuốc trên thai nên bạn cần có biện pháp ngừa thai trong thời gian điều trị.

Những điều cần biết về điều trị thuốc sinh học

Điều trị thuốc sinh học còn gọi là liệu pháp nhắm trúng đích, là một dạng đặc biệt của hóa trị để “chộp” những sự khác biệt nhỏ giữa các tế bào bình thường và tế bào ung thư. Liệu pháp này đôi khi được sử dụng một mình, nhưng thường được dùng kết hợp với phương pháp điều trị ung thư khác như hóa chất… Có hai loại thuốc sinh học chính: thuốc kháng thể đơn dòng (như Bevacizumab, Cetuximab…) và thuốc phân tử nhỏ (như Regorafenib…).

Mặc dù các loại thuốc nhắm trúng đích không ảnh hưởng đến cơ thể giống như thuốc hóa trị, nhưng vẫn có thể gây ra tác dụng phụ bao gồm:

Độc tính ở da.

Cao huyết áp.

Các vấn đề về chảy máu hoặc đông máu.

Chậm lành vết thương.

Các vấn đề về tim mạch.

Nhìn chung, một người có thể không hoặc có một hay vài tác dụng phụ khi sử dụng thuốc hóa trị và thuốc sinh học và có thể tự kiểm soát được theo hướng dẫn của bác sĩ. Một điều rất quan trọng cần nhớ là HÃY GỌI NGAY BÁC SĨ CỦA BẠN HOẶC TÌM TRỢ GIÚP Y TẾ GẦN NHẤT NẾU:

Có dấu hiệu sốt và hoặc nhiễm trùng: sốt ≥ 38OC, lạnh run hoặc vã mồ hôi, tiêu chảy, tiểu rát, ho đàm đặc, các vết đỏ trên da, có mủ vết thương hoặc ở các lỗ tự nhiên, đau bụng.

Ói nhiều, không uống hay ăn được ≥ 24 giờ.

Chảy máu tự nhiên (mũi, chân răng, hậu môn,…) hoặc bầm tay chân, thân mình.

Đột ngột đau đầu dữ dội, chóng mặt.

Bất cứ dấu hiệu lạ hoặc cảm giác bất an nào khiến cho bạn lo lắng ngay sau hoặc trong quá trình điều trị hóa chất và thuốc sinh học.

Không nên:

Nằm ở nhà chịu đựng tất cả những triệu chứng với hy vọng chúng sẽ qua đi.

Tự điều trị bằng các phương pháp “cổ truyền” hoặc tự mua thuốc uống tại hiệu thuốc.

Bệnh ung thư và những vấn đề liên quan đến hóa trị là đặc thù và có thể ảnh hưởng đến tính mạng nếu không được xử trí thích hợp./.

Các tin mới hơn
Các tin cũ hơn
Các tin đã đưa ngày
Tư vấn & Hỏi đáp
Cho em hỏi là trong 5 năm vừa qua em có đi chụp hình X-quang rất nhiều lần, cụ thể là 26 lần: 3 lần
Theo quy định, 1 người không được vượt quá 20 mSv mỗi năm. Bạn chụp Xquang...
Em mới xét nghiệm có bị HIV, cho em hỏi là: - Sau này em phải uống thuốc ARV vĩnh viễn, tức là
Em mới xét nghiệm HIV khẳng định dương tính cần phải điều trị thuốc ARV ngay...
Các biểu hiện cảnh báo bệnh tim mạch cần cấp cứu là gì? Cách xử trí?
Đau thắt ngực: bệnh nhân đau ngực dữ dội, cảm giác bị bóp nghẹt trong lồng...
Tôi mới chụp CT mạch vành về. Lúc tiêm thuốc cản quang, tôi thấy có 1 luồng nóng ran
Thuốc cản quang có khả năng gây ra phản ứng thuốc với 3 cấp độ: Cấp...